Czy fiskus może odmówić stawki 0% VAT w eksporcie? (wyrok NSA z dnia 11 października 2022 r. I FSK 1187/21)

Czym jest eksport towarów w świetle przepisów VAT? Zgodnie z ustawą o VAT eksportem jest dostawa poza terytorium Unii Europejskiej towarów wysyłanych lub transportowanych z terytorium kraju dokonana przez:

1. a) dostawcę lub na jego rzecz, lub
2. b) nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub na jego rzecz, jeżeli wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej jest potwierdzony przez urząd celny określony w przepisach celnych (z wyłączeniem towarów wywożonych przez samego nabywcę do celów wyposażenia lub zaopatrzenia statków rekreacyjnych oraz turystycznych statków powietrznych lub innych środków transportu służących do celów prywatnych).

Właściwa kwalifikacja dostawy jako eksportu ma niezmiernie istotne znaczenie, ponieważ przy spełnieniu ustawowych wymogów (m.in. prawidłowego udokumentowania wywozu wyrobów poza obszar UE) możliwe jest opodatkowanie transakcji stawką 0% VAT. Jakkolwiek powyższa definicja wydaje się być w pełni zrozumiała i nie budzi wątpliwości, na tym tle w dalszym ciągu występują spory między podatnikami a organami podatkowymi, czego przykładem jest sprawa zawisła niedawno przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Co planował eksporter? We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej (dotyczącym prawa do zastosowania stawki 0% VAT) spółka z siedzibą w Wielkiej Brytanii zaprezentowała planowany model dystrybucji towarów. Wskazała, że w wynajmowanym na terytorium Polski magazynie przechowuje produkty dostarczane następnie na rzecz nabywców zlokalizowanych poza terytorium Wspólnoty. W zakładanym scenariuszu dystrybucji towary cały czas pozostawałyby własnością spółki, ale związanych z wywozem wyrobów formalności celnych dokonywałby inny podmiot z siedzibą w Polsce. Co więcej, to ten polski podmiot w eksportowej dokumentacji celnej figurowałby jako eksporter. Bezpośrednim sprzedawcą towarów na rzecz odbiorców spoza Unii, wystawiającym na ich rzecz faktury z tego tytułu, byłby jednak podmiot brytyjski, a polska spółka w ogóle nie byłaby częścią zakładanego łańcucha dostaw. Spółka brytyjska wyjaśniła, że na bazie sporządzanych dokumentów będzie możliwe ustalenie, iż dokumenty potwierdzające eksport oraz faktura wystawiona z tego tytułu odnoszą się do tej samej transakcji, a w konsekwencji wywozu tych samych towarów. Tym samym, podmiot brytyjski uznał, że z tytułu dostaw będzie przysługiwało mu prawo do zastosowania stawki 0%. Jak ocenił to fiskus? W ocenie Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej zakładany scenariusz transakcji nie stanowiłby eksportu towarów w świetle regulacji VAT, ponieważ w dokumencie potwierdzającym wywóz poza terytorium Wspólnoty nie będzie figurował ani dostawca towarów (jako bezpośredni eksporter), ani ich nabywca spoza Unii występujący w roli eksportera pośredniego. W rezultacie, zdaniem organu, Spółka nie byłaby uprawniona do zastosowania stawki 0% VAT do planowanych dostaw. Sądy administracyjne po stronie podatnika Z takim podejściem Dyrektora KIS nie zgodziły się jednak sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił w tym zakresie skargę kasacyjną organu, uznał, że dla kwalifikacji transakcji jako eksportu towarów nie jest konieczne wskazanie w zgłoszeniu celnym dostawcy towarów będącego ich eksporterem. Zdaniem NSA takie podejście fiskusa wykracza poza przesłanki uznania dostawy za eksport towarów. Sąd wyjaśnił, że w przypadku bezpośredniego eksportu towarów to dostawca jest ich eksporterem, zatem bez znaczenia pozostaje, który podmiot w łańcuchu dokona celnego zgłoszenia ich wywozu. Dostawy w międzynarodowym obrocie towarowym należy dobrze zaplanować Międzynarodowe dostawy towarów, zarówno w obrocie unijnym, jak i transakcjach z państwami trzecimi, mogą rodzić spory z organami administracji celno-skarbowej. Prawidłowa kwalifikacja dostaw pod kątem zastosowania stawki 0% VAT, jak również dopełnienie wymogów dokumentacyjnych i proceduralnych w wielu przypadkach budzi praktyczne wątpliwości. Przemyślane zaplanowanie łańcuchów dostaw we współpracy z  ekspertami doświadczonymi w obszarze procedur podatkowych i celnych z  pewnością pozwala ograniczyć ryzyko nieprawidłowości, ułatwiając również transgraniczne prowadzenie biznesu.