Grupy VAT – Powiązania umożliwiające zawiązanie grupy

W art. 11 dyrektywy 2006/112/WE, będącym unijną podstawą dla wprowadzenia grup VAT w poszczególnych państwach członkowskich wskazano, że grupę VAT mogą utworzyć osoby niezależne pod względem prawnym, jeśli są ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym. Poza ogólnym wskazaniem powyższych przesłanek przepisy unijne nie doprecyzowują, co należy rozumieć przez ujęte w tym przepisie powiązania, pozostawiając doprecyzowanie tych warunków poszczególnym państwom członkowskim. W efekcie szczegółowe określenie wskazanych powiązań jest zróżnicowane w poszczególnych państwach.   Na gruncie przepisów krajowych warunki utworzenia grupy VAT zostały szczegółowo określone w art. 15a ust. 3–5 ustawy o VAT, stanowiąc w tym zakresie implementację założeń przewidzianych w dyrektywie 2006/112/WE. W konsekwencji, na podstawie art. 15a ust. 1 ustawy o VAT, grupę VAT mogą utworzyć podmioty powiązane jednocześnie: 1) finansowo, 2) ekonomicznie i 3) organizacyjnie.   Podkreślić należy, że wskazane powiązania powinny zaistnieć łącznie, niemniej jednak w ramach każdego z powiązań ustawodawca proponuje alternatywne przesłanki.   Powiązanie finansowe (art. 15a ust. 3 ustawy o VAT) zostało określone jako posiadanie przez jeden z podmiotów tworzących grupę VAT bezpośrednio ponad 50% udziałów (akcji) w kapitale zakładowym lub ponad 50% praw głosu w organach kontrolnych, stanowiących lub zarządzających, lub ponad 50% praw do udziału w zysku każdego z pozostałych podatników będących członkami tej grupy.   Kolejnym warunkiem umożliwiającym powstanie grupy VAT jest istnienie powiązań o charakterze ekonomicznym. Zgodnie z treścią art. 15a ust. 4 ustawy o VAT, podatników uważa się za powiązanych ekonomicznie, jeżeli: 1) przedmiot głównej działalności członków grupy VAT ma taki sam charakter (tj. działalność członków grupy VAT jest tego samego rodzaju, nawet jeżeli ich działania są prowadzone w różnych sektorach gospodarki, np. działalność w zakresie usług finansowych, prawnych, księgowych itp.) lub 2) rodzaje działalności prowadzonej przez członków grupy VAT uzupełniają się i są współzależne (kryterium to obejmuje przypadki, gdy towary lub usługi wytwarzane przez członka grupy VAT są niezbędne do działania dla innych członków oraz przypadki, w których towary lub usługi są konsumowane wspólnie), lub 3) członek grupy VAT prowadzi działalność, z której w całości lub w dużej mierze korzystają inni członkowie grupy VAT (kryterium to może obejmować przypadki, w których podmiot bezpośrednio dostarcza towary lub usługi innemu członkowi, nawet jeśli działalność tego ostatniego nie jest koniecznie zależna od tych dostaw lub usług, np. działalność IT dla innych spółek z grupy, usługi wsparcia administracyjnego).   Ostatnim elementem powiązań są te o charakterze organizacyjnym. Zgodnie z wprowadzanym art. 15a ust. 5 ustawy o VAT, podatników uważa się za powiązanych organizacyjnie, jeżeli: 1) prawnie lub faktycznie, bezpośrednio lub pośrednio znajdują się pod wspólnym kierownictwem lub 2) organizują swoje działania całkowicie lub częściowo w porozumieniu.   Jak wskazano w uzasadnieniu do ustawy wprowadzającej Polski Ład wyjaśniając powyższe powiązanie organizacyjne, całkowicie lub częściowo dzielone struktury zarządzania skutkują podejmowaniem decyzji w grupie VAT przez jeden podmiot, który zapewnia strategiczne przywództwo dla całej grupy VAT będącej już w rozumieniu ustawy o VAT pojedynczym podatnikiem. Obecność takiego podmiotu zarządzającego działającego poprzecznie w całej grupie VAT można ustalić na podstawie jego miejsca w hierarchii (np. dzielone kierownictwo najwyższego szczebla) lub rodzaju działań, o których ma prawo decydować (np. wspólnego zarządzania sprawami prawnymi lub zagadnieniami finansowymi). Podmiot taki powinien być w stanie narzucić swoją wolę innym członkom grupy VAT podlegającym jakiejś formie nadzoru i rozliczalności.   Co szczególnie istotne, powiązania finansowe, ekonomiczne i organizacyjne muszą istnieć w trakcie zawiązywania grupy VAT oraz trwać nieprzerwanie przez okres, na jaki została powołana. O ile powiązania finansowe są klarowne i z łatwością w każdym momencie można zweryfikować, czy grupa VAT je spełnia, o tyle w przypadku powiązań o charakterze ekonomicznym i organizacyjnym takiej pewności nie ma. W związku z faktem, że powiązania te są de facto uznaniowe, a sytuacja biznesowa przedsiębiorstw niejednokrotnie bywa dynamiczna, nie można wykluczyć sytuacji, że organ w trakcie trwania grupy VAT uzna, że przestała ona na określonym etapie swojej działalności spełniać przedmiotowe warunki.   W konsekwencji, szczególnie istotne jest dokonywanie okresowych weryfikacji spełniania przesłanek pozwalających na uznanie, że grupa VAT nie utraciła swojego statusu. Podatnicy powinni w szczególności mieć to na uwadze w momencie podejmowania określonych decyzji biznesowych dotyczących np. zmian profilu działalności lub zmian w zakresie kierowania całą grupą.