Grupy VAT w Polsce – zasady ogólne

Już za kilka dni – od 1 stycznia 2023 r. – w życie wejdą zasady rozliczania podatku przez Grupy VAT, wprowadzone do systemu VAT w ramach nowelizacji Polskiego Ładu. Istotą tego rozwiązania jest to, że podmioty wchodzące w skład takiej grupy stają się jednym podatnikiem dla celów VAT – a zatem zamiast kilku niezależnych podatników na gruncie przepisów regulujących VAT występuje jeden podatnik reprezentujący wszystkie podmioty wchodzące w skład tej grupy. Podkreślić należy, że przedmiotowe rozwiązanie istnieje jedynie dla celów VAT i nie jest w żaden sposób zależne od posiadania statusu PGK na gruncie CIT. Wyjątkowość tego rozwiązania polega na tym, że chociaż każdy członek grupy zachowuje swoją niezależność na gruncie prawa cywilnego, prawa spółek handlowych lub też innych podatków, to na gruncie VAT podmioty zawiązujące grupę VAT tracą swoją niezależność. W konsekwencji członek grupy traci swój status odrębnego podatnika i staje się częścią nowego podatnika VAT – grupy VAT. Grupę VAT utworzyć mogą dwie kategorie podmiotów (art. 15a ust. 2 ustawy o VAT):

• podatnicy w zakresie, w jakim posiadają siedzibę na terytorium kraju, oraz
• podatnicy nieposiadający siedziby na terytorium kraju w zakresie, w jakim prowadzą działalność gospodarczą na terytorium kraju za pośrednictwem oddziału położonego na terytorium kraju.

  Jednocześnie grupę VAT mogą utworzyć podmioty powiązane finansowo, ekonomicznie i organizacyjnie. Poza powyższym kryterium, ustawa o VAT nie wprowadza dodatkowych kryteriów warunkujących możliwość uczestnictwa w grupie VAT. W szczególności możliwość uczestnictwa w grupie VAT nie zależy od rozmiaru podatnika, branży, w której działa, czy też wysokości obrotów. Każdy podatnik, w tym prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, który wspólnie z innymi podatnikami spełnia określone warunki powiązań, może wspólnie zawiązać grupę VAT. Zastrzec jednak należy, że grupa VAT nie może składać się wyłącznie z firm jednoosobowych. Ponadto, podmiot zagraniczny posiadający w Polsce jedynie rejestrację na potrzeby VAT lub stałe miejsce prowadzenia działalności (niebędące oddziałem) nie może być członkiem grupy VAT. Po utworzeniu grupy VAT podmioty wchodzące w jej skład tracą status podatników VAT. W praktyce oznacza to posługiwanie się jednym numerem identyfikacji podatkowej VAT przez wszystkich jej członków, w miejsce numerów identyfikacji podmiotów ją tworzących. W efekcie, dostawy towarów i świadczenie usług przez podmioty należące do tej grupy nie stanowią czynności podlegających opodatkowaniu - transakcje dokonywane wewnątrz grupy są neutralne podatkowo na gruncie VAT. Powstanie nowego podatnika w formie grupy VAT niesie określone skutki w transakcjach z podmiotami spoza grupy. W związku z tym, że od momentu rejestracji grupy poszczególni członkowie grupy tracą swoją podmiotowość na gruncie VAT, uznaje się, że dostawy towarów i świadczenie usług przez podmiot należący do tej grupy w stosunku do podmiotu do niej nienależącego są dokonane przez tę grupę. Istotne jest, że grupę VAT mogą tworzyć nie tylko podatnicy, którzy posiadają siedzibę na terytorium RP, lecz także polskie oddziały podatników zagranicznych. Przyjmuje się, że gruncie VAT oddział nie posiada statusu podatnika. Rejestracja tego oddziału jest jednoznaczna z rejestracją przedsiębiorcy zagranicznego. Oddział nie jest odrębnym podmiotem w stosunku do jednostki macierzystej, lecz jest jej częścią, a tym samym nie stanowi odrębnego podatnika VAT. Przedmiotowe podejście ulega modyfikacji w przypadku grup VAT. W wyroku z 17.9.2014 r. w sprawie C-7/13 Skandia, mając na uwadze specyfikę grupy VAT, TSUE wskazał, że usługi świadczone przez podmiot trzeci na rzecz członka takiej grupy należy uznać, do celów podatku od wartości dodanej, za wykonywane nie na rzecz tego członka, lecz na rzecz samej grupy, do której on należy. Z powyższego wynika, że usługi świadczone przez główny zakład spółki położony w państwie trzecim na rzecz oddziału spółki znajdującego się w państwie członkowskim stanowią transakcje podlegające opodatkowaniu, jeżeli oddział jest członkiem grupy podmiotów, które mogą zostać uznane za jednego podatnika podatku od wartości dodanej. Mając na uwadze realizację tez wypracowanych przez TSUE, wprowadzono regulacje, zgodnie z którymi:

• dostawy towarów i świadczenie usług przez oddział będący członkiem grupy VAT na rzecz jego centrali lub innego oddziału położonych poza terytorium Polski, uważa się za dokonane przez grupę VAT na rzecz podmiotu, który do niej nie należy. Analogicznie, kiedy taki oddział jest odbiorcą usług lub towarów, za nabywcę uznaje się grupę VAT, której członkiem jest oddział;

• dostawy towarów i świadczenie usług na rzecz oddziału będącego członkiem grupy VAT poza terytorium Polski przez polską centralę uważa się za dokonane na rzecz tej grupy VAT. Analogicznie, kiedy to lokalna centrala jest odbiorcą usług lub towarów, za dostawcę uznaje się zagraniczną grupę VAT, której członkiem jest oddział.