Darowizna firmowych składników majątku na rzecz członków rodziny? A może zmiana pokoleniowa w biznesie? Przedsiębiorco, upewnij się, czy to się podatkowo opłaca!

Przedsiębiorcy często przekazują w drodze darowizny bliskim osobom, np. małżonkowi lub dzieciom, składniki majątku wykorzystywane wcześniej w toku jednoosobowej działalności gospodarczej. Niekiedy w ramach kompleksowej sukcesji biznesu osoby te otrzymują nie tylko pojedyncze ruchomości lub nieruchomości, ale całe przedsiębiorstwo, z wykorzystaniem którego kontynuują działalność prowadzoną dotąd przez przekazującego. Należy mieć jednak na uwadze, że takie darowizny mogą wiązać się z dotkliwymi finansowo „niespodziankami” np. w postaci konieczności zapłaty podatków VAT lub PCC.  Wielu podatników nie bierze pod uwagę tej kwestii koncentrując się głównie na konsekwencjach po stronie osoby obdarowanej związanych z podatkami dochodowymi lub podatkiem od spadków i darowizn. Auto poleasingowe w prezencie dla żony W niedawnej interpretacji indywidualnej Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 17 stycznia 2023 r. (sygn. 0111-KDIB3-1.4012.958.2022.1.IO) potwierdził, że planowana przez podatnika darowizna na rzecz żony poleasingowego auta nie będzie podlegała VAT. Sprawa dotyczyła podatnika, który wykupił samochód z leasingu, nie odliczył VAT z tytułu nabycia, jak również nie wprowadził pojazdu do ewidencji środków trwałych. Po wykupieniu zamierzał nieodpłatnie przekazać auto żonie w drodze darowizny. Jak podkreślił organ w przedmiotowej interpretacji, kluczową kwestią jest w tym przypadku, czy przekazując samochód przedsiębiorca  w ogóle wystąpi w charakterze podatnika VAT. W przypadku odpowiedzi przeczącej przekazanie pojazdu nie będzie podlegało opodatkowaniu jako dostawa towaru, gdyż nie zostało dokonane przez podmiot działający w roli podatnika, lecz osobę prywatną. Analizując opisany problem należy także wziąć pod uwagę „historię” wykorzystywania firmowego samochodu z perspektywy podatkowej. Z całkowicie odmienną sytuacją będziemy mieli bowiem do czynienia, gdy podatnik odliczył VAT z tytułu wykupu poleasingowego auta, tak jak zrobił to wnioskodawca w sprawie będącej przedmiotem interpretacji indywidualnej DKIS z dnia 1 lutego 2022 r. (sygn. 0112-KDIL1-1.4012.788.2021.2.MB). W tej sprawie fiskus uznał, iż nieodpłatne przekazanie wykupionego pojazdu na rzecz członka rodziny będzie podlegało opodatkowaniu VAT, gdyż jedną z przesłanek uznania takiej czynności za dostawę towaru jest to, by przekazującemu przysługiwało prawo do odliczenia VAT z tytułu jego nabycia. Skoro podatnik dokonał takiego odliczenia, to ta przesłanka została w ocenie organu spełniona. Nieruchomość podarowana dzieciom W sprawie będącej przedmiotem interpretacji indywidualnej z dnia 31 grudnia 2020 r. sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.807.2020.2.JM przedsiębiorca zamierzał przekazać dzieciom zabudowaną nieruchomość, którą nabył kilka lat wcześniej i wykorzystywał w prowadzonej działalności gospodarczej. Co istotne, w związku z kupnem nieruchomości nie przysługiwało mu prawo do odliczenia VAT z tego tytułu. Zważywszy, że przez dłuższy okres wykorzystywał ją na potrzeby działalności uznał planowaną transakcję za zwolnioną z VAT dostawę budynku, w przypadku którego upłynęły 2 lata od jego pierwszego zasiedlenia. Fiskus przyznał przedsiębiorcy rację, chociaż z innego powodu, niż ten wskazał we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Organ podkreślił bowiem, że decydujące znaczenie ma fakt, iż podatnikowi z tytułu kupna nieruchomości nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Z tego względu jej nieodpłatne przekazanie na rzecz dzieci w ogóle nie powinno stanowić u podatnika opodatkowanej dostawy towaru. Przed dokonaniem darowizny nieruchomości warto zatem przeanalizować skutki podatkowe planowanej czynności również z perspektywy przekazującego. Należy mieć bowiem na uwadze, że precyzyjne wykazanie wobec organów podatkowych, w którym momencie działamy jako przedsiębiorca, a kiedy jako osoba prywatna może być w wielu wypadkach trudnym zadaniem. Z takim problemem mierzą się często podatnicy VAT planujący przekazać (w szczególności sprzedać) nieruchomości jako osoby prywatne, a nie w ramach działalności gospodarczej. Ubiegając się o zabezpieczenie sytuacji podatkowej w drodze interpretacji indywidualnej warto zatem uwzględnić i przedstawić organowi kluczowe okoliczności towarzyszące transakcji, w szczególności charakterystykę i historię danej nieruchomości, jak również wyczerpująco opisać status osoby przekazującej taką nieruchomość. A może darowizna przedsiębiorstwa? Konieczność uiszczenia VAT to nie jedyny problem podatkowy, który należy wziąć pod uwagę przekazując bliskim składniki majątku wykorzystywanego w prowadzonej działalności. W przypadku, gdy przedmiotem darowizny są składniki majątku mogące kwalifikować się jako przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, to taka czynność nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT. Jeśli jednak darowizna obejmie także długi i ciężary albo zobowiązania darczyńcy, co w przypadku przekazania składników majątku wykorzystywanych przez darczyńcę do prowadzenia działalności gospodarczej jest bardzo prawdopodobne, to obdarowany będzie zobowiązany do uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Biorąc pod uwagę, że wartość rynkowa otrzymanych składników w wielu wypadkach będzie znacząca, to również ustalona na jej podstawie kwota PCC do zapłaty przez może okazać się potężna. Pokoleniowa zmiana warty w firmie? Zaplanuj jej scenariusz z wyprzedzeniem Powyższa kwestia tylko jeden z problemów, z którymi mierzą się przedsiębiorcy planujący sukcesję firmy. O ile konsekwencje przekazania osobom bliskim pojedynczych składników majątkowych wykorzystywanych w ramach działalności gospodarczej można stosunkowo łatwo przewidzieć i z wyprzedzeniem zmitygować, to sukcesja całego przedsiębiorstwa, zwłaszcza gdy biznes jest prowadzony w formie jednoosobowej działalności, a nie np. spółki kapitałowej, stanowi duże wyzwanie pod względem prawnym, finansowym i podatkowym. Warto zatem odpowiednio wcześnie przeanalizować dostępne w tym zakresie scenariusze. Zarówno już istniejące w polskim porządku prawnym opcje (np. zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwa), jak i instytucje dopiero wchodzące w życie (fundacja rodzinna), to tylko niektóre z rozwiązań pomocnych w planowaniu przyszłości rodzinnych biznesów.